«Գաղտնիք Ղարաբաղի» 1in.am

Ղարաբաղյան կարգավորման տարբերակների շուրջ բանավեճը շարունակվում է, բայց, որքանով դիտարկվում է, շատ սկզբունքային մի հարց, կարծես, քննարկումներից դուրս է մնում կամ հետևողականորեն դուրս է բերվում: Խնդիրն այն է, որ 1998թ. փետրվարի 3-ին Հայաստանում տեղի է ունեցել իշխանափոխություն, որի քաղաքական գնահատականը հրաժարականի խոսքում տվել է նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը: Այդ ձևակերպումները հայտնի են, կրկնելու անհրաժեշտություն, երևի, չկա:

Պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար Սամվել Բաբայանը մի քանի անգամ վկայել է, և դա դերակատարներից ոչ ոք չի հերքել, որ Անվտանգության խորհրդի հայտնի նիստի նախօրեին դեմ առ դեմ հանդիպում է ունեցել Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հետ և նրան ներկայացրել ԼՂ կարգավորման «հայտնի ուժերի» կողմից առաջարկվող տարբերակը: Եթե ամփոփ ասենք, Հայաստանի նախագահից պահանջվել է պաշտպանել 8000 քկմ. տարածքով ԼՂՀ անկախությունը: Տեր-Պետրոսյանը դա չի ընդունել և նախագահի պաշտոնից հրաժարական է տվել:

Մինչև այս պահը ներքաղաքական գործընթացը որոշակի տրամաբանության մեջ է, կա պատերազմի «հաղթական ռեսուրս», այն իրացնելու հարցում նախագահը մի մոտեցում ունի, վարչապետը, պաշտպանության և ներքին գործերի ու ազգային անվտանգության նախարարները, Լեռնային Ղարաբաղի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը՝ այլ, տեղի է ունենում հնարավորինս ոչ ցավոտ, խաղաղ հանգուցալուծում. իշխանությունն անցնում է վարչապետին, տեղի են ունենում արտահերթ ընտրություններ, և Ռոբերտ Քոչարյանն զբաղեցնում է Հայաստանի նախագահի պաշտոնը:

Ի՞նչ է հետևում: Ինչպես հեղինակային հոդվածում վկայել է Վարդան Օսկանյանը, Քոչարյանի երմնակալությունից որոշակի ժամանակ անց ինքը և պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը «հրավիրվում են» Մոսկվա, որտեղ ՌԴ արտաքին գործերի նախարար Եվգենի Պրիմակովը բաց տեքստով ասում է, որ իշխանափոխությունը «օրակարգից չի հանում տարածքների վերադարձի հարցը»: Արդյունքում կողմերը գալիս են եզրակացության, – Օսկանյանը հավաստիացնում է, որ գաղափարի հեղինակն ինքն է,- որ ղարաբաղյան կարգավորման համար կարելի է հիմք ընդունել Ռուսաստանի կողմից Մերձդնեստրի հարցով Մոլդովային ներկայացված «ընդհանուր պետություն» տարբերակը: Նույն տարվա վերջին արդեն որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առաջարկություն, Երևանին, Բաքվին և Ստեփանակերտին ներկայացվում է «Ընդհանուր պետություն» առաջարկությունը, որ Հայաստանը և Լեռնային Ղարաբաղը պաշտոնապես ընդունում են որպես «բանակցությունների հիմք», Ադրբեջանը՝ կտրականապես մերժում:

Ստացվում է, որ Հայաստանում իշխանափոխությունից երեք ամիս հետո, 1998թ. մայիսին ՌԴ արտգործնախարար Պրիմակովի չոր հայտարարությունից հետո Երևանը և Ստեփանակերտը հրաժարվում են այն ծրագրից, որին չհամաձայնելու համար պահանջել էին Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հրաժարականը և համաձայնում են Ադրբեջանի միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններում Լեռնային Ղարաբաղի «հանրապետական տիպի պետականության» կարգավիճակին, որ փաստացի բարձր ինքնավարություն էր:

Սա է «գաղտնիք Ղարաբաղին», թե ինչո՞ւ ոչ լրիվ մեկ տարվա, ավելի ճիշտ՝ մի քանի ամսվա ընթացքում Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանությունը և ԼՂ ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը հրաժարվեցին 8000 քկմ. տարածքով անկախ ԼՂՀ միջազգային ճանաչման հասնելու իրենց համատեղ ծրագրից և ընդունեցին, որ ԼՂ-ն կարող է Ադրբեջանի միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններում, այսինքն՝ այդ երկրի կազմում, լինել «հանրապետական տիպի պետականություն»: Այս կտրուկ «դիմափոխությունից» հետո Ադրբեջանի և միջնորդների աչքում ի՞նչ հեղինակություն և վստահություն պիտի ունենային Հայաստանը և Լեռնային Ղարաբաղը: Եվ արդյոք հենց այդ փուլում չէ՞ Ադրբեջանի «ախորժակը բացվել»: